مقدار انرژی ناشی از خوردن خرما از قند ساده بسیار کمتر است و بسیار کمتر از قند، افراد را دچار چاقی و اضافه وزن میکند. به عنوان مثال در ۱۰۰ گرم قند و شکر معمولی ۹/۹۹ درصد خالص آن انرژیزا میشود؛ در حالی که در ۱۰۰ گرم خرما حدود ۳۰ درصد قند موجود است و بقیه آن، حاوی مواد دیگری است که از جمله این مواد مختلف، پروتئین است.
۱۰۰ گرم خرما حاوی ۵/۱ درصد پروتئین گیاهی از جنس مرغوب میباشد.
در خرما، مقداری نیز فیبر غذایی موجود است، فیبر موجود در خرما برای سلامت دستگاه گوارش و تغذیه بسیار مناسب است، علاوه بر آن خرما حاوی کاروتنوئیدها یا موادرنگی است که پیشساز ویتامین A و آنتیاکسیدان محسوب میشود و جلوی ضایعات و سرطانی شدن سلولها را میگیرد.
خرما در درمان یبوست، اختلالات رودهای، مشکلات قلبی، ضعف جنسی و اسهال مفید است و جزو مواد غذایی ملین به شمار میآید. به همین دلیل برای افرادی که از یبوست رنج میبرند مفید اعلام شده است. برای این که هر چه بهتر و بیشتر از این خاصیت خرما استفاده کنید، بهتر است خرما را یک شب کامل در آب خیس دهید. صبح روز بعد خرماهای خیس خورده را مانند شربت مصرف کنید.
مواد موجود در خرما، برای درمان هرگونه اختلال رودهای مفید است و مصرف مداوم آن، رشد باکتریهای مفید در روده را افزایش میدهد.
فرق رطب و خرما
خیلیها فکر میکنند رطب همان خرماست ولی این دو با هم تفاوت دارند. خداوند درخت نخل را اینگونه آفریده که ابتدا شکوفههای نخل ماده تبدیل به میوهای سبز و سفت و هستهدار میشود که به آن (چاقالی) میگویند.
خرما زاهدی
در مرحله بعد چاقالیها ممکن است زرد یا قرمز شود که به آن (خرما خارک) میگویند، آفتاب داغ مناطق گرمسیری پس از مدتی خارک را تیره رنگ و آبدار میکند که به آن رطب میگویند.
بعضی از انواع نخلها میوهشان وقتی رطب هستند چیده و استفاده میشود؛ مثل رطب مضافتی و کبکاب (زرد طلایی) و بعضی دیگر باید بعد از مرحله رطب، ۲۰ روز در گرمای خرماپزان مناطق گرمسیر بر سر نخل بماند تا نیمه خشک شود که به آن خرما میگویند، مثل خرمای نیمه خشک زاهدی و پیارم. البته بعضی از انواع خرماهای نیمه خشک را کاملا خشک کرده و به بازار میفرستند.
ترکیبات شیمیایی خرما :
خرما دارای ۲۵ درصد ساکاروز ، ۵۰درصد گلوکز ، و مواد آلبومینوئیدی ، پکتین و آب می باشد . بعلاوه دارای ویتامینهای مختلف منجمله ویتامین A,b,c,e و مقدری املاح معدنی می باشد .
برخی از خواص آن ذکر می شود:
۱- طبع خرما گرم و خشک است.
۲٫ برای رفع خشونت و نرم کردن سینه ۵۰ گرم خرما در ۱۰۰۰ گرم آب جوشانده صاف نموده روزی ۲ تا ۳ استکان بخورید. البته این برای افراد سرد مزاج بسیار خوب است.
۳٫ برای تقویت کلیه از شربت فوق استفاده کنید.
۴٫ کسانی که درد کمر یا درد مفاصل دارند می توانند از شربت خرما که در شماره ۲ آمده است استفاده کنند.
۵٫ اگر خرما با شنبلیله خورده شود جهت سنگ مثانه مفید است.
۶٫ برای تقویت نیروی جسمانی خرما را در شیر تازه خیس کرده کمی دارچین بزنید و صبح به عنوان صبحانه بخورید و سپس کمی شیر بالای آن میل کنید. البته برای گرم مزاجان زیاد خوب نیست.
۷٫ کسانی که میخواهند سنگ مثانهشان خرد شود از دمکرده آن استفاده کنند (دمکرده هسته خرما) و دمکرده آن بسیار قابض است و کسانی که یبوست دارند سعی کنند در هنگام استفاده از دمکرده خرما از غذاهای ساده و ملین استفاده کنند.
۸٫ به خاطر وجود ویتامین B در خرما میوه خوبی برای تعادل اعصاب و نیز باعث رشد است.
۹٫ فسفری که در خرما وجود دارد باعث سر زنده نگاه داشتن سلولهای عصبی میشود.
۱۰٫ برای کمبود آهن بسیار مفید است.
افزایش وزن
خرما بخشی از رژیم غذایی سالم است چرا که قند، چربی، پروتئین و انواع ویتامینهای ضروری در آن موجودند. بنابراین این مادهی غذایی در مقابله با کمبود وزن، کمک مؤثری خواهد بود.
قلب
ثابت شده است خرمایی که شب در آب خیس شده و صبح مصرف شود، برای قلبهای ضعیف مفید است. اگر این کار را دو بار در هفته انجام دهید به تقویت قلب خود کمک کردهاید.
اسهال
خرماهای رسیده حاوی پتاسیم هستند. پتاسیم نیز برای کنترل اسهال مفید
است. به علاوه این محصول به راحتی قابل هضم بوده و از این رو در بر طرف شدن
مشکلات ناشی از اسهال کمک میکند.
خرما
خون سازی
خرما علاوه بر نکات گفته شده، مقدار قابل توجهی فولات و یا همان اسیدفولیک به بدن میرساند که جهت خونرسانی برای بدن لازم است و زنان هنگام بارداری مجبور میشوند علاوه بر دریافت فولات از طریق غذا، قرص آن را نیز مصرف کنند.
فولات به عنوان ماده خونساز در خرما موجود است؛ هرچند که مقدار آهن خرما آنچنان زیاد نیست، اما برای خونسازی، بدن احتیاج به ۳ مادهی مغذی فولات، آهن و ویتامین ۱۲ B دارد که در غذاهای حیوانی یافت میشوند. پس برای این منظور بایستی از غذاهای متنوع استفاده کرد.
ویتامین C یکی دیگر از مواد مغذی خرماست که این ویتامین برای جلوگیری از بیماریهای خطرناک خونریزیدهنده یا همان اسکوربوت لازم است و باید بدن هر فرد در طول روز، ۶۰ میلیگرم ویتامین C دریافت کند که تقریباً در هر ۱۰۰ گرم خرما ۱۴ میلیگرم ویتامین C موجود است.
اعصاب و عضلات
پتاسیم در این میوه به میزان قابل توجهی موجود است که برای جلوگیری از پرفشاری خون و برای کار صحیح عضلات و اعصاب ضروری است که به هم خوردن آن در بدن، بسیار خطرناک است. علاوه بر آن، خرما حاوی میزان قابلتوجهی منیزیم است که برای اعصاب و عضلات ضروری است.
منبع : پزشکان بدون مرز
پژوهشگران علوم پزشکی می گویند مطالعات جدید نشان داده است بیمارانی که از دستگاه تردمیل و با سرعتی متعادل و آرام استفاده می کنند اغلب بیشتر از بیمارانی که ورزش و دویدن سریع را انتخاب می کنند، سود می برند.
دکتر لیزا شولمن متخصص و کارشناس دانشکده پزشکی دانشگاه مری لند و دستیارانش در مطالعات خود روی ۶۷ بیمار مبتلا به پارکینسون که به طور اتفاقی انتخاب شده بودند، بررسی کردند.
از این بیماران خواسته شد که در گروه های مختلف، فعالیت های متفاوتی را انجام دهند مثلا برخی از تردمیل با سرعت پایین استفاده کردند و برخی تمرینات شدیدتر و سریعتر انجام دادند.
این متخصصان دریافتند در حالی که تمام انواع تمرینات برای این بیماران مفید بود اما معلوم شد بیشترین تاثیر مثبت نصیب بیمارانی می شود که پیاده روی با سرعت آرام تر و شدت کمتر را انتخاب کرده اند و این بیماران از تمرینات خود بیشترین سود را می برند.
بیماری پارکینسون یک بیماری پیشرونده است به این معنی که علائم و نشانه های آن به مرور زمان بدتر می شوند. هر چند که بیماری پارکینسون در نهایت منجر به ناتوانی می شود اما اغلب به طور آهسته پیشرفت می کند و بسیاری از بیماران حتی بعد از تشخیص بیماری می توانند سال های زیاد، زندگی مفیدی داشته باشند.
بیماری پارکینسون یک بیماری نورولوژی یعنی مربوط به دستگاه عصبی است که بر روی مغز و سیستم عصبی تأثیر می گذارد. مشکل اصلی که بیماران مبتلا به پارکینسون دارند عدم کنترل حرکات بدن است.
بیماری پارکینسون به علت کاهش تولید دوپامین در بدن رخ می دهد. دوپامین یک نوع واسطه عصبی شیمیایی است که به انتقال پیام از سلول های عصبی کمک می کند.
دوپامین درانتقال فرمان از مغز به ماهیچه ها جهت کنترل مستقیم حرکات بدن بسیار موثر است و همچنین بخشی از مراحل حرکت عضلات صاف و عدم لرزش آنها را کنترل می کند.
این بیماری در حال حاضر جزو بیماری های علاج ناپذیر محسوب می شود ولی علایم آن با درمان قابل تسکین یا کنترل است . این بیماری طول عمر را چندان کاهش نمی دهد.
تحقیقات علمی روی علل و درمان این بیماری ادامه دارد و این امید وجود دارد که درمان های موثر و شفابخشی برای آن ارائه شود.
این یافته به طور مفصل در شصت و سومین نشست سالانه آکادمی نورولوژی آمریکا در هونولولو ارائه شده است.
اولین نشانیهای پارکینسون مجموعهای متفاوت از ارتعاش، سفت شدن عضلات و تعادل ضعیف هستند.
بعد از بیماری آلزایمر بیماری پارکینسون معمولترین بیماری مخرب اعصاب به
حساب می آید. پارکینسون یک بیماری مزمن و همیشه در حال پیشرفت است. این
بیماری نتیجه از بین رفتن یا ضعیف شدن و لطمه خوردن سلولهای عصبی در مغز
میانی است. این سلولهای عصبی مادهای به نام دوپامین، ترشح می کنند.
دوپامین پیامهای عصبی را از سوبستانتیا نیگرا (مغز میانی) به بخش دیگری از مغر به نام کارپوس استراتوم می برد. این پیام ها به حرکت بدن تعادل می بخشند. وقتی سلولهای ترشح کننده دوپامین در سوبستانتیا نیگرا می میرند، مراکز دیگر کنترل کننده حرکات بدن نامنظم کار می کنند.
این اختلال ها در مراکز کنترل بدن در مغز باعث به وجود آمدن علایم
پارکینسون می شوند. اگر ۸۰ درصد سلولهای ترشح کننده دوپامین از بین بروند،
علامتهای پارکینسون پدیدار می شوند. علایم پارکینسون در مراحل اولیه
بیماری ملایم و بیشتر اوقات در یک سمت بدن دیده می شوند و گاه حتی احتیاج
به درمان پزشکی ندارند. ارتعاش در حالت استراحت یک علامت ویژه بیماری
پارکینسون است، که یکی از معمولترین علایمهای پارکینسون به حساب می آید.
ولی بعضی از مبتلایان پارکینسون هیچ وقت با این مشکل برخورد نمی کنند.
بیماران ممکن است دست لرزان خود را در جیب یا پشت پنهان کنند یا چیزی را
برای کنترل ارتعاش در دست نگه دارند. لرزش می تواند بیشتر از هر محدودیت
جسمی دیگر اثر منفی روحی داشته باشد.
با مرور زمان علایم اولیه بدتر و وخیم تر می شوند. یک رعشه ملایم تبدیل به
یک ارتعاش مزاحم و ملموس می شود. ممکن است تکه کردن غذا و استفاده از دست
مرتعش به مرور زمان سختتر شود. برادیکینسیا (آرام شدن حرکت) به مشکلی
کاملا محسوس بدل می شود که محدود کنندهترین علامت و اثر پارکینسون است.
آرام شدن حرکت می تواند مانع انجام عادات روزانه شود: لباس پوشیدن، ریش
زدن و یا حمام کردن ممکن است وقت بسیار زیادی از روز را بگیرند. تحرک ضعیف
میشود و مشکلاتی بوجود میآورد مانند نشستن و برخاستن از صندلی یا اتومبیل
و یا غلتیدن در رختخواب. راه رفتن آهستهتر میشود و بیمار حالت قوز پیدا
میکند ( سر و شانه به طرف جلو تمایل پیدا میکند). صدای بیمار یک نواخت
میشود. کمبود تعادل میتواند باعث افتادن بیمار شود. دست خط ریزتر و
ناخوانا می شود. حرکات غیر ارادی مانند حرکت دست در حال پیادهروی کم می
شود.
علایم پارکینسون معمولا دست یا پای یک طرف بدن اختصاص دارد ولی با مرور
زمان به دست یا پای سالم همان طرف هم سرایت میکند. این علایم پیشرفت
میکند تا سمت دیگر بدن را هم تحت تأثیر قرار دهد. معمولا این پیشرفت
تدریجی است اما سرعت این پیشرفت از بیمار تا بیمار تفاوت دارد. مهم است که
بیماران پارکینسون در حال پیشرفت علایم با پزشک خود صحبت و مشورت کنند تا
پزشک بتواند درمان را برای بیمارش فراهم کند زیرا بدن هر بیمار به طور
مختلف و متفاوت به داروهای گوناگون واکنش نشان می دهد.
هدف از درمان برای بیماران از بین بردن علایم نیست بلکه تحت کنترل درآوردن عوارض است. این امر می تواند به بیمار کمک کند تا مستقل عمل کند و یک کنترل مناسب برای این بیماری مزمن بوجود آورد. این بیماری از بین نخواهد رفت ولی کنترل عوارض آن می تواند تا حد زیادی جلوی ناتوان کردن و از کار افتادگی را بگیرد.
منبع : پزشکان بدون مرز
گرفتگی عضلانی زمانی روی می دهد که عضله دچار اسپاسم شده و در آن حالت باقی بماند. این حالت توسط هر عاملی که در انقباض یا ارتجاع عضله دخالت دارد رخ می دهد. مغز از طریق اعصاب ، پیام هایی به عضلات می فرستد ، وقتی سیگنالها از اعصاب به عضلات می رسند یک سری فرایند مرتبط به حرکت مواد معدنی در داخل و خارج عضله ، منجر به انقباض عضله می شود.
جریان الکتریکی به علت تفاوت غلظت مواد معدنی در دو طرف غشاء سلول برقرار می شود.در بدن انسان هر ماده معدنی ، یک یا دو بار الکتریکی دارد.جمع جبری باز مواد معدنی باید در داخل و خارج سلولها برابر باشد.اگر هر گونه تفاوتی موجود باشد ، جریان الکتریکی در طول عضله برقرار می گردد.سدیم و کلسیم در ابتدا در خارج سلولهای عضلاتی قرار دارند و پتاسیم در داخل این سلولها است.
هنگامی که پیام از مغز به عضله می رسد، کلسیم به داخل سلولهای عضلانی و پتاسیم به خارج از آنها حرکت می کند.
این عمل منجر به یک فعالیت الکتریکی در طول عضله می شود که موجب انقباض عضله نیز می گردد.سپس هنگامی که بارهای الکتریکی نسبت به هم متعادل شوند از عضله رفع انقباض می شود.برای عمل طبیعی انقباض و ارتجاع عضلات نیاز به مقادیر کافی چربی و قند و اکسیژن است تا این مواد را تجزیه کنند. همچنین به غلظت کافی مواد معدنی سلولی هم نیاز است.
بدون در نظر گرفتن عامل ایجاد کننده ، درمان گرفتگی ها یکسان است.چنین عضله ای را باید توسط یک دست کشیده و به طور متناوب با دست دیگر آن را ماساژ داد.
دلایل گرفتگی عضلات
استفاده بیش از حد از عضلات، کمآبی بدن، فشار عضلانی یا قرارگیری در
وضعیتی خاص برای مدتی طولانی هر کدام میتوانند سبب گرفتگی عضلات شوند. به
همین دلیل ورزشکارانی که پس از ورزش و بخصوص در آب و هوای گرم خسته شده و
دچار کمآبی بدن میشوند، معمولا چنین شرایطی را تجربه خواهند کرد.
یکی دیگر از انواع شایع گرفتگی عضلات نیز حالتی است که در طول شب رخ داده و بیشتر عضلات ساق پا و انگشتان را درگیر میکند.
البته در بیشتر شرایط علت اصلی گرفتگی عضله مشخص نیست. گرفتگی عضلات اغلب مشکل خاصی نداشته و خطری ایجاد نمیکند اما در برخی موارد نیز بیماریها و شرایط خاصی میتوانند سبب ایجاد این حالت باشند. گرفتگی عضلانی گاهی بخشی از بیماریهای تیروئید، کلیه، اعصاب، اختلالات هورمونی، دیابت و کمخونی نیز میتواند باشد.
بهبود و پیشگیری
چنانچه شما هم با چنین مشکلی رو به رو هستید، با اقداماتی خاص میتوانید آن
را بهبود بخشیده و شرایط بهتری ایجاد کنید. در این شرایط عضله آسیبدیده
را کشش داده و به آرامی آن را مالش دهید تا آرام شود. بنابراین کشش و ماساژ
مناسب و آرام میتواند به شما در این شرایط کمک کند.
در این شرایط میتوانید از گرما یا سرما نیز استفاده کنید. به عنوان مثال حولهای گرم یا یک حمام آب گرم یا بستهای یخ میتواند به آرام شدن عضله کمک کند.
برای اینکه از بروز این حالت پیشگیری کنید، بهتر است دقت داشته باشید تا بدنتان با کمآبی روبهرو نشود. به همین دلیل هر روز به مقدار کافی آب بنوشید و در زمانهایی که مشغول فعالیت هستید و این کار را در فواصل منظم تکرار کنید تا مشکلی ایجاد نشود.
حتما به خاطر داشته باشید که قبل و بعد از هر ورزشی، عضله خود را بهآرامی کشش دهید. اگر شما هنگام خواب دچار این وضعیت میشوید، قبل از رفتن به رختخواب این کششها را انجام دهید. ورزش سبک قبل از خواب هم میتواند برای پیشگیری از این وضعیت مفید باشد.
گرفتگی عضلانی در هنگام شروع ورزش
این مشکل معمولاً مربوط به عدم تعادل مواد معدنی است مثلا:
کاهش یا افزایش کلسیم ، سدیم و یا پتاسیم مقادیر غیر طبیعی این مواد در خون منجر به انقباض عضله و جلوگیری از بازگشت آن به حالت اول است.
برای تشخیص مقادیر غیر طبیعی این مواد آزمایش خون انجام می گیرد. گرفتگی هایی که به هنگام شروع ورزش رخ می دهد ، می تواند به علت کم کاری تیروئید یا عدم توانایی عضله جهت تجزیه قند باشد. آزمایش آدرنالین خون برای بررسی عملکرد تیروئید انجام می شود. همچنین به منظور اطلاع از عملکرد عضله می توان از بیوپسی عضله استفاده نمود.
مقادیر غیر طبیعی مواد معدنی معمولاً نشانه نوعی بیماری در بدن است.مقدار کم پتاسیم می تواند به علت استفراغ ، مصرف مدرهای استروئید و شیرین بیان ، اسهال یا بیماریهایی که بر جذب و نگهداری پتاسیم موثرند ، باشد.در صورت تشخیص کمبود منیزیوم ، حتماً باید یک بررسی کامل درباره علت این نقصان انجام داد. مقدار کم یا زیاد کلسیم در خون هیچگاه نمی باشد.
در صورت وجود کلسیم غیر طبیعی در بدن باید به بیماریهای روده ، کلیه یا غدد پاراتیروئید شک کرد.همچنین با مصرف بیش از حد ویتامین D نیز مقادیر غیر طبیعی کلسیم مشاهده می شود.
مقدار کم نمک ( سدیم ) در خون از علل نادر گرفتگی عضلانی است.برنامه غذایی روزانه حاوی مقدار نمک کافی است و احتمال کمی وجود دارد که فرد دچار فقر سدیم شود.
به عنوان مثال: در صورت ورزش شدید برای چندین ساعت در هوای گرم بدن به ۳۰۰۰ میلی گرم نمک احتیاج دارد. اگر فردی در هنگام مصرف غذا از اضافه کردن نمک خودداری کند و غذای او نیز بی نمک باشد. با این وجود میزان نمک دریافتی وی ۳۰۰۰ میلی گرم در روز می باشد.
گرفتگی های عضلانی در ابتدای فعالیت عضلانی
دلیل مهم در این حالت ناکافی بودن جریان خون در عضله می باشد.در هنگام استراحت ، قطر شریانها برای رساندن خون کافی به عضلات مناسب است.در جریان ورزش عضلات به مقدار بیشتری خون پراکسیژن نیاز دارند. اگر قطر شریانها برای رساندن این مقدار خون به حد کافی نباشد ، عضله به علت کمبود اکسیژن دچار گرفتگی می شود.
گرفتگی های عضلانی پس از فعالیت شدید ورزشی
از دست دادن آب بدن مهمترین عامل چنین گرفتگی هایی است.در فعالیت طولانی مدت ، در هوای گرم مقدار زیادی مایعات از بدن دفع می شود.در این حالت حجم خون کاهش یافته و مقدار کافی خون برای رساندن اکسیژن به کلیه عضلات در حال ورزش وجود ندارد.در نتیجه عضلات در حال فعالیت ، خون کافی دریافت کرده و به سمت اسپاسم پیش می روند.
با نوشیدن آب قبل از فعالیت و هر ۱۵ دقیقه یک بار در حین فعالیت می توان از بروز چنین گرفتگی هایی پیشگیری نمود.
گرفتگی های عضلانی در هنگام خواب
گرفتگی عضلانی در هنگام خواب ، معمولاً به علت فشردگی یک عصب یا رفلکس خاص عضلانی – تلزونی بوجود می آید.اگر در هنگام خواب فرد غلت بزند، ممکن است که عصبی تحت فشار قرار گیرد، در این هنگام یک پیام از محل فشردگی آغاز و به عضله مربوط به آن امتداد می یابد. در این هنگام عضله درست شبیه به هنگامی که پیام از مغز به سوی آن بیاید منقبض می شود.علت دوم این حالت ، تشدید یک رفلکس طبیعی در بدن است.در هنگام غلت زدن در خواب ، عضلات منقبض می شوند. این عمل باعث کشیدگی تاندونهای متصل به عضله می شود.در تاندونها ، گیرنده هایی وجود دارند که در هنگام کشیدگی ، پیام هایی به نخاع ارسال می نمایند.در این هنگام یک پیام به عضله رفته و باعث انقباض آن می شود.در این حالت فرد احساس گرفتگی دردناک می نماید. با کشش دادن به عضلاتی که معمولاً دچار گرفتگی می شوند، پیش از خواب ، می توان از بروز این حالت جلوگیری کرد.
بطور خلاصه: علل گرفتگی عضلانی
- سیگنالهای غیر طبیعی در اعصاب
- غلظت غیر طبیعی مواد معدنی در داخل یا خارج سلولها
- عرضه ناکافی اکسیژن
- منبع ناکافی اکسیژن
- صدمه به سلولهای عضلانی
- مقادیر غیر طبیعی هورمونها یا آنزیم هایی که در انقباض عضله دخالت دارند
توصیه های غذایی :
بهترین توصیه های غذایی مواد غذایی بر اساس ارزش تغذیهای که دارند به
چهار گروه عمده تقسیم میشوند که هر وعده غذایی حداقل باید سه گروه را در
بر بگیرد:
- گروه نان و غلات که منبع انرژی هستند .
- گروه لبنیات که پروتئین و کلسیم آنها بسیار بوده و با هیچ گروه دیگری
قابل مقایسه نیست (این گروه حاوی ویتامین B2 هم هست). مصرف این گروه از
مواد غذایی بسیار توصیه میشود، زیرا در صورت عدم دریافت کافی، دچار کمبود
کلسیم و ویتامین B2 میشویم که عامل اصلی گرفتگی عضلانی شناخته شدهاند؛
- گروه گوشت و ماهی که حاوی پروتئین و آهن بوده و عدم مصرفشان سبب کمبود ویتامین B12 و کمخونی میشود؛
- و گروه چهارم که شامل میوه و سبزیجات است، هم موجب دریافت فیبر میشود و هم انواع ویتامینها و املاح را به بدن میرساند.
دکتر کشاورز خاطرنشان میکند: «حال اگر این چهار گروه مواد غذایی را به
اندازه استفاده نکنیم، یا کم یا زیاد مصرف کنیم، تعادل املاح و مواد معدنی
موجود در خون و سلولهای بدن به هم خورده و گرفتگی عضلانی پیش میآید،
بنابراین اصلاح رژیم غذایی راهحل اصلی است.»
مکمل ویتامین E دکتر کشاورز درباره لزوم مصرف مکملهای غذایی برای پیشگیری
از گرفتگی عضلات میگوید: «اگر رژیم غذاییتان صحیح باشد، یعنی از همه
گروههای غذایی که توصیه شد، مصرف کنید، دیگر نیازی به مصرف مکملها از
جمله ویتامین E نیست.
اما در ورزشکاران، به دلیل اینکه شب قبل از مسابقه مواد نشاستهای و قندی
بیشتری مصرف میکنند که ذخایر گلیکوژنشان بالا برود، در حین مسابقه سوخت
ناقص انجام می گردد و به دنبال آن مواد سمی در بدن تولید میشود و برای از
بین بردن این مواد و خنثی کردن آنها ممکن است توصیه شود مکملهای غذایی
حاوی ویتامین E، مصرف کنند.
فراموش نکنید که منابع غنی این ویتامین، انواع مغزها و روغنهای گیاهی مثل
روغن سویا، بادام، گردو، فندق، ذرت، دانه کتان و زیتون است.»
خلاصه این که … مصرف چربی را کاهش دهید، زیرا رژیم غذایی چرب سبب کاهش جذب منیزیم و افزایش احتمالی دفع آن میشود.
مصرف قند را هم کم کنید، چون خوردن مواد غذایی شیرین بدن را وادار میکند
تا منیزیم را جهت متابولیزه کردن مواد قندی مصرف کند و کمبود این ماده
معدنی رخ دهد.
به عنوان توصیه آخر هم باید گفت که یا به کلی مصرف نوشابههای گازدار را قطع کنید یا مصرفشان را به حداقل برسانید، زیرا این نوشیدنیها حاوی فسفات هستند و ذخایر کلسیم و منیزیم بدن را کاهش میدهند.
منبع : پزشکان بدون مرز
پژوهشگران می گویند گرچه نتایج تحقیقات جدید نشان داده است
تمرینات کششی قبل از ورزش به طور کامل جلوی آسیبدیدگی را نمیگیرد. اما با
این وجود بهتر است حرکات کششی آرام و تکراری قبل از ورزش صورت گیرد .
بررسیهای پژوهشگران آکادمی
جراحان ارتوپدی با انجام یک تحقیق بر روی بیش از سه هزار دونده اکه به دو
گروه مساوی تقسیم شده بودند و یک دسته قبل از اغاز دو به مدت سه تا پنج
دقیقه نرمش و حرکات کششی انجام می دادند و گروه دیگر تمرینات کششی نداشتند .
نشان داد طی ۳ ماه شانزده درصد ورزشکاران دچار آسیب شدند که تعداد آنها در
هر گروه مساوی بود. البته این گفته به آن معنا نیست که باید تمرینات کششی
را کنار گذاشت.
حرکات کششی آرام و تکراری میتواند تا حد زیادی سبب پیشگیری از بروز بسیاری از آسیبهای شدید شود. کشش باعث می شود که بافت های ماهیچه ای در امتداد یکدیگر قرار گرفته و بالطبع فرایند بهبودی پس از یکسری تمرینات طاقت فرسا تسریع پیدا کند.
اگر بافتها دچار در هم پیچیدگی شده باشند، قسمت های آسیب دیده نیاز به زمان بیشتری برای التیام یافتن پیدا می کنند. بدن سازهای حرفه ای به خوبی می دانند که بهبودی تا چه حد حائز اهمیت می باشد. زمانی که خوب شدن ماهیچه ها برای مدت زمان زیادی به طول بینجامد، کل چرخه ورزشی قطع شده و مشکل پیدا می کند و به همین دلیل رشد ماهیچه ها به تعویق می افتد.
تحقیقات گویای این مطلب است که حرکات کششی از احساس درد و سخت شدگی ماهیچه در روز بعد که به دلیل ساخته شدن اسید لاکتیک در ماهیچه می باشد جلوگیری می کند.
حرکات کششی می تواند از گرفتگی عضلات نیز جلوگیری کند. برخی از عضلات مانند ماهیچه های پشت پا ( از زانو تا مچ پا) بیش از سایر ماهیچه دچار گرفتگی می شوند. بدن به طور طبیعی در مقابل کششهای بیش از حد از خود واکنش نشان می دهد.
از طریق انجام حرکات کششی فرد قادر می شود تا قابلیت انعطاف پذیری بدن
خود را تا حد قابل ملاحظه ای افزایش دهد. این امر سبب می شود تا تمام قسمت
های یک ماهیچه به حرکت واداشته شوند. این کار برای بدن سازها بسیار مفید
است چرا که به دلیل خستگی و در هم پیچیدگی این امکان وجود دارد که ماهیچه
ها احساس خستگی کرده و کل قسمت ها در تمرین ها فعالیت نکنند، اما با کمک از
حرکات کششی گرفتگی عضلات به پایین ترین میزان خود می رسد .
▪ حرکات کششی را نرم و آهسته انجام دهید
انجام نرم و آهسته حرکات به شما کمک میکند تا عضلات تان ریلکس شوند و از
اینرو سبب لذتبخشی و سودمندی بیشتر حرکات کششی میگردد. همچنین، سبب
جلوگیری از بروز کشیدگی و پارگیهای عضلانیای میشود که معمولاً در اثر
انجام حرکات سریع و ناگهانی رخ میدهند.
به یاد داشته باشید که نباید حرکات کششی تبدیل به فعالیتی دردناک شوند. کشش باید لذتبخش، آرامشدهنده و سودمند باشد با این وجود، هنوز بسیاری از افراد عقیده دارند که برای حصول بهترین نتیجه از حرکات کششی باید مدام خودشان را در معرض درد و عذاب بدهند. این یکی از بدترین اشتباهاتی است که معمولاً در هنگام انجام حرکات کششی رخ میدهد.
پس از تمرین های سخت و شدید، ماهیچه ها باید خود را باز سازی کنند. در این حالت بافت هایی که در هم پیچیده شده اند این کار را دشوار ساخته و فرایند بهبودی را کند می کنند. زمانی که شما ماهیچه های خود را می کشید، بافتهای عضلانی در امتداد هم قرار گرفته و جریان خون در انها تسریع پیدا می کند. درست مثل کشیدن یک لباس چروک. این امر همچنین باعث می شود که وترها انعطاف پذیری بیشتری پیدا کنند.
تحقیقات گویای این مطلب است که حرکات کششی مانع از بروز آسیب دیدگی و سخت شدگی ماهیچه ها می شوند. همچنین از احساس درد و سخت شدگی ماهیچه در روز بعد که به دلیل ساخته شدن اسید لاکتیک در ماهیچه می باشد جلوگیری می کند. حرکات کششی می تواند از گرفتگی عضلات نیز جلوگیری کند. برخی از عضلات مانند ماهیچه های پشت پا ( از زانو تا مچ پا) بیش از سایر ماهیچه دچار گرفتگی می شوند.
بدن طور طبیعی در مقابل کششهای بیش از حد از خود واکنش نشان می دهد. از طریق انجام حرکات کششی فرد قادر می شود تا قابلیت انعطاف پذیری بدن خود را تا حد قابل ملاحظه ای افزایش دهد. این امر سبب می شود تا تمام قسمت های یک ماهیچه به حرکت واداشته شوند. این کار برای بدن سازها بسیار مفید است چرا که به دلیل خستگی و در هم پیچیدگی این امکان وجود دارد که ماهیچه ها احساس خستگی کرده و کل قسمت ها در تمرین ها فعالیت نکنند، اما با کمک از حرکات کششی گرفتگی عضلات به پایین ترین میزان خود می رسد.
منبع : پزشکان بدون مرز
زانو مفصلی است که غیر از حرکت باز و بسته شدن دارای حرکات خفیف
چرخش به داخل و خارج نیز می باشد در تشکیل و نگهداری مفصل زانو, استخوانها
, رباطها و غضروف هایی شرکت دارند که آنها را توضیح می دهیم.
زانو مفصلی است که غیر از حرکت باز و بسته شدن دارای حرکات خفیف چرخش به
داخل و خارج نیز می باشد در تشکیل و نگهداری مفصل زانو, استخوانها , رباطها
و غضروف هایی شرکت دارند که آنها را توضیح می دهیم.
▪ استخوانها :
سه استخوان در تشکیل مفصل زانو شرکت دارند.
در بالا استخوان ران و در پائین استخوان درشت نی و در جلو استخوان کشکک در تشکیل مفصل زانو شرکت می کنند.
استخوان نازک نی در تشکیل مفصل زانو شرکت ندارند اما درست در مجاورت بخش خارجی مفصل زانو قرار دارد.
▪ رباطها :
رباط ها باندهای فیبری هستند که دو استخوان را بهم ارتباط و متصل می کنند.
زانو ۴ رباط مهم دارد که این ۴ رباط استخوان ران را به استخوان درشت نی محکم متصل می کنند و پایداری استاتیک مفصل زانو را تامین می کنند.
رباطهای صلیبی قدامی و خلفی سبب پایداری مفصل زانو در حرکات به سمت جلو و عقب و ضربات در این جهات و نیز پایداری مفصل زانو در برابر حرکات چرخشی اعمال شده به زانو می شوند.
رباطهای جانبی داخلی و خارجی که در طرفین زانو قرار دارند هم سبب پایداری مفصل زانو در برابر اعمال نیرو به سمت خارج و داخل زانو می شوند.
▪ تاندونها: تاندونها عضلات را به استخوان اتصال می دهند.
تاندون عضله چهار سر رانی ( جلوی ران ) در پائین در جلوی مفصل زانو به استخوان کشکک اتصال می یابد و ادامه آن در پائین کشکک به استخوان درشت نی اتصال می یابد. عمل عضله چهار سر رانی باز کردن زانو می باشد.
▪ غضروفها:
به ساختمانهای غضروفی زانو منیسک می گوئیم که در بین دو استخوان درشت نی و ران قرار دارند و سبب افزایش سطح تماس در استخوان فوق و افزایش پایداری مفصل زانو می شوند.
▪ بورسها :
بورس یک کیسه کوچک حاوی مایع است که سبب تسهیل حرکات مفصلی می شوند.
زانو سه بورس دارد که عبارتند از : بورس کشکک ( جلوی کشکک و زیر پوست ) و بورس زیر کشکک و بورس غازی (Anserine) که در سمت داخل زانو حدود ۲ اینچ زیر مفصل زانو قرار دارد.
● انواع زانو درد
درد زانو را می توان به دو نوع حاد و مزمن تقسیم بندی کرد. همواره باید توجه داشت که دردی که در زانو احساس می شود می تواند ناشی از درد واقعی زانو باشد یا یک درد ارجاعی از ناحیه کمر, ران و یا مچ پا باشد.
● علل درد حاد زانو
۱) شکستگی:
▪ تعریف : ناشی از اصابت ضربه یا برخورد به مانع با سرعت و شدت زیاد است ( تصادف رانندگی یا تکل در فوتبال )
▪ نشانه ها : تورم و کبودی زانو بهمراه درد بسیار شدید و نیز محل آسیب در لمس بسیار دردناک است. درد به حدی شدید است که فرد نمی تواند راه برود یا وزن خود را روی آن پا بیاندازد.
▪ ارزیابی : شکستگی در محل زانو یک اورژانس محسوب می شود و باید سریعاً توسط پزشک معاینه شود و بررسی های لازم مثل انجام رادیوگرافی صورت گیرد.
▪ درمان : بر حسب نوع شکستگی می تواند شامل آتل بندی و گچ گیری باشد یا جراحی صورت گیرد.
▪ پیش آگهی : معمولاً شکستگی بدون شکل خاصی بهبود می یابد. البته برخی انواع شکستگی می تواند منجر به آرتروز و آسیب عصبی عروقی شوند.
۲) کشیدگی و پارگی رباطهای جانبی زانو:
▪ تعریف : رباط جانبی داخلی زانو شایعترین رباط زانو است که دچار آسیب دیدگی می شود . مثل همه رباطهای دیگر می تواند دچار کشیدگی ( پارگی جزئی ) و یا پارگی کامل شود.
▪ نشانه ها : کشیدگی شدید یا پارگی رباط جانبی داخلی زانو سبب احساس پارگی در سمت داخلی زانو می شود. همچنین بدنبال آن زانو ممکن است متورم و ناپایدار شود. عامل این آسیب اعمال فشار قوی به سمت خارج زانو است بطوریکه زانو از خارج به داخل فشرده شود. دقیقاً برعکس این اعمال فشار ( یعنی از داخل به خارج زانو ) در آسیب رباط جانبی خارجی رخ می دهد. در هر دو حالت در محل اصابت ضربه به زانو کبودی و در سمت مقابل کشیدگی رباط یا پارگی آن رخ می دهد. ورزشهای تماسی مثل فوتبال از مهمترین علل این آسیب محسوب می شوند.
▪ ارزیابی : بعد از یک شرح حال سریع و معاینه فیزیکی توسط پزشک و انجام اقدامات اولیه حمایتی ( سرما درمانی, فشار موضعی, بالا نگه داشتن و استراحت ) معمولاً پزشک درخواست MRI برای بررسی وضعیت رباط می کند.
▪ درمان : در موارد کشیدگی خفیف این دو رباط همان درمان حمایتی که اشاره شد کافی است. اما در موارد پارگی رباط جراحی بهترین پاسخ درمانی را خواهد داشت.
۳) کشیدگی و پارگی رباطهای صلیبی :
▪ تعریف : آسیب رباط صلیبی قدامی که از شایعترین آسیبهای ورزشی است اغلب در نتیجه ایست ناگهانی و اعمال فشار به جلو روی زانو ناشی از این ایست ناگهانی و نیز در پیچ خوردگی های زانو ایجاد می شود. رباط صلیبی خلفی قویتر و محکمتر از رباط صلیبی قدامی است و کمتر دچار پارگی می شود. کشیدگی و پارگی های رباط صلیبی خلفی احتیاج به نیروی زیادی دارد مثل برخورد داشبورد ماشین به پائین زانو در هنگام تصادف رانندگی. بخاطر همین نیروی شدیدتر برای پارگی رباط صلیبی خلفی نسبت به نوع قدامی اغلب آسیبهای رباطی همراه یا آسیب منیسک هم همراه با آسیب رباط صلیبی خلفی وجود دارد.
▪ نشانه ها : اگر رباط صلیبی قدامی پاره شود صدای « تق » در مفصل شنیده می شود. همچنین امکان دارد زانو ناپایدار شود و درد به قدری شدید باشد که فرد دچار تهوع و استفراغ شود. بدنبال این پارگی طی چند ساعت بعلت خونریزی داخل مفصلی متورم و پر از خون خواهد شد.
▪ درمان : برای آنها که نیاز شدید و قوی به زانوها دارند مثل ورزشکاران حرفه ای درمان جراحی بهترین پیش آگهی را دارد ولی برای آنها که استفاده شدید از زانو نمی کنند را می توان با آتل گیری و درمان غیر جراحی بهبود بخشید.
۴) پارگی های تاندونی :
▪ تعریف : تاندون عضله چهار سر رانی می تواند دچار پارگی ناکامل یا پارگی کامل شود. پارگی تاندون چهار سر در بالای کشکک معمولاً در افراد ورزشکار بالای ۴۰ سال روی می دهد حال آنکه پارگی تاندون چهار سر در زیر کشکک معمولاً در افراد جوانی که سابقه التهاب تاندون این ناحیه یا تزریق کورتون به زانو دارند رخ می دهد.
▪ نشانه ها : پارگی تاندون چهار سر رانی سبب درد( بخصوص در هنگام پرتاب پا یا بازکردن زانو ) می شود. چنانچه پارگی کامل باشد فرد ورزشکار قادر نیست زانو را باز کند و ساق را جلو بیاورد.
▪ درمان : پارگی جزئی را می توان با آتل گیری درمان کرد اما پارگی کامل نیاز به جراحی دارد.
۵) آسیب منیسک :
▪ تعریف : آسیبهای منیسک اغلب ناشی از ضربه به زانو هستند البته گاهی می توانند ناشی از تمرین بیش از حد و استفاده طولانی و مداوم از زانو باشد. اغلب قطعه ای از منیسک پاره شده و در داخل مفصل زانو شناور می باشد.
▪ علائم : پارگی منیسک منجر به قفل شدن زانو در برخی حرکات می شود همچنین می تواند سبب احساس تق تق ( click ) در هنگام حرکات زانو گردد. اغلب آسیب به منیسک همراهی با تورم و تجمع مایع مفصلی دارد که البته از آسیب به رباط ACL ( صلیبی قدامی ) معمولاً این نوع تجمع مایع کمتر است.
▪ درمان : درمان معمولاً جراحی است.
۶) دررفتگی زانو :
▪ تعریف : آسیب بسیار نادری است. در اثر اصابت یک ضربه پرقدرت به زانو در محل مفصل زانو, ساق و ران از هم جدا می شوند.
▪ نشانه و علائم : معمولاً درد بسیار شدید همراه با یک تغییر شکل واضح در زانو.
▪ درمان : معمولاً بسیاری از این نوع در رفتگی خودبخود جا می رود اگر جا نرفت توسط پزشک باید جا انداخته شود. سپس فرد را برای مدت معلومی تحت نظر گرفته و از نظر علائم عصبی و عروقی پا بررسی می کنیم.
۷) در رفتگی کشکک :
▪ تعریف : در رفتگی کشکک در اثر ضربه مستقیم یا انقباض قوی و سریع عضله چهار سر ( مثلاً در هنگام سرویس زدن در والیبال یا تنیس ) این آسیب در زنان , افراد چاق و آنها که زانوهای نزدیک به هم دارند ( پا ضربدری ها ) شایعتر است.
▪ نشانه ها: کشکک در جای خودش نبوده و به سمت داخل یا خارج می رود و خم و باز کردن زانو دردناک و مشکل است.
▪ درمان : پزشک کشکک را جا می اندازد چنانچه دوباره خودبخود کشکک دچار در رفتگی شود باید برای رد شکستگی رادیوگرافی انجام شود. پس از جااندازی مجدد ورم شکستگی پزشک برای مدت ۳ هفته آتل می گیرد تا دیگر دچار دررفتگی نشود.
● برخورد با آسیب های زانو
در هر آسیب زانو اولین امری که رخ می دهد بوجود آمدن التهاب است. که این التهاب منجر به درد و تورم و کاهش توانایی حرکت مفصل زانو خواهد شد. شکستن این سیکل التهابی می تواند منجر به تسریع بهبودی و کاهش درد شود. برای این امر باید کارهای زیر صورت گیرد :
▪ استراحت به زانو :
استراحت سبب کاهش کشش های مکرر روی زانو می شود.
استراحت سبب کاهش التهاب و جلوگیری از ورود آسیب بیشتر به زانو می گردد.
● یخ درمانی :
▪ سبب کاهش تورم زانو می گردد و در هر نوع آسیب حاد و آسیب مزمن زانو کاربرد دارد.
▪ اغلب مولفان توصیه می کنند یخ درمانی ۳ ۲ بار در روز و هر بار برای مدت ۳۰ ۲۰ دقیقه صورت گیرد.
▪ از تماس مستقیم یخ با پوست بپرهیزید. می توانید کیسه حاوی یخ را در حوله قرار دهید و حوله را روی محل بگذارید.
● فشار موضعی به زانو توسط بانداژ محل :
▪ فشار موضعی سبب کاهش تورم و تسریع بهبودی می شود.
▪ در برخی از آسیب های زانو بانداژ می تواند به قرار گیری صحیح کشکک سرجای خود و حفظ حرکات مناسب مفصل زانو کمک کند.
● بالا نگه داشتن زانو :
▪ سبب کاهش تورم و التهاب می گردد.
▪ بالا نگه داشتن سبب تخلیه مواد زائد و التهابی از زانو به سوی گردش خون مرکزی و کاهش التهاب می شود.
● استفاده از داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی ( NSAIDS ) :
▪ این داروها در دوز کم سبب کاهش درد می شوند.
▪ این داروها در دوز بالاتر سبب کاهش التهاب هم می شوند.
▪ نمونه ای از این داروها عبارتند از : ناپروکسن و ایبوبروفن.
▪ چنانچه زخم معده یا اثنی عشر دارید یا قبلاً دچار خونریزی به هر دلیل شده اید قبلاً از مصرف این داروها حتماً با پزشک مشاوره کنید.
چه موقع به پزشک مراجعه شود
▪ هر گاه بعد از انجام برخوردهای اولیه که اشاره شد و یا استفاده از داروهای ضد درد بعد از ۷ ۳ روز علائم شما ادامه یافت یا حتی بدتر شد حتماً به پزشک مراجعه نمائید.
▪ هرگاه بدنبال آسیب به زانو قادر به راه رفتن روی زانو نبودید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه نمایید چرا که احتمال بروز شکستگی زانو در این موارد بالاست و یک اورژانس به حساب می آید.
▪ تب بهمراه درد زانو ( احتمال عفونت زانو )
▪ درد بسیار شدید و غیر قابل تحمل در زانو.
▪ زخم بزرگ یا عمیق در ناحیه زانو باشد.
▪ تورم زانو در افرادی که بیماری خونی دارند ( هموفیلی ) یا آنها که داروهای ضد انعقادی مصرف می کنند ( مثل وارفارین )
● شرح حال, معاینه و بررسی های تصویری
▪ شرح حال :
درد در کجای زانوست ؟
ماهیت درد چگونه است, درد تیز است یا گنگ و مبهم؟
آیا آسیب قبلی در ناحیه زانو وجود داشته است یا خیر ؟
چه حرکاتی درد را بهبود و چه حرکاتی آنرا تشدید می کند ؟
آیا فرد مشکل طبی خاصی دارد؟
میزان فعالیت روزانه وی چقدر است ؟
چه داروهایی احتمالاً مصرف می کند ؟
آیا حس در ناحیه پا و ساق نرمال است ؟
آیا فرد تب داشته است یا خیر ؟
▪ معاینه:
بررسی ظاهری زانو از نظر کبودی, تورم, تغییر شکل.
بررسی حساسیت زانو در لمس آن.
بررسی و انجام تستهای اختصاصی مربوط به ارزیابی سلامت رباطها, تاندونها و منیسک ها که خارج از بحث ماست.
▪ رادیوگرافی و سی تی اسکن :
بر حسب شرح حال و معاینه پزشک امکان دارد برای بررسی شکستگی استخوانی احتمالی یا دررفتگی زانو و گاهی برای بررسی برخی سطوح مفصلی یا مشاهده تغییرات تخریبی زانو ( آرتروز ) عکس رادیوگرافی ساده درخواست کند.
بندرت پزشک برای بررسی دقیق شکستگی یا دررفتگی امکان دارد سی تی اسکن درخواست کند.
هم CT اسکن و هم رادیوگرافی ساده برای بررسی شکستگی های عادی هستند اما هر دوی آنها در بررسی و ارزیابی بافت نرم مفصل که شامل رباطها, عضلات و تاندونها و منیسک ها می باشند ناتوان هستند.
▪ ام آر آی:
در مقایسه با سی تی اسکن, ام آر آی شکستگی های استخوانی را بخوبی نشان نمی دهد.
در مقایسه با سی تی اسکن, ام آر آی برای بررسی رباطها و تاندونها بسیار عالی است.
▪ آرتروسکوپی :
به مشاهده داخل مفصل زانو توسط دستگاه ویدئوئی می گویند.
در این روش جراح توسط ابزاری خاص وارد حفره مفصلی زانو شده و آنرا بدقت بررسی می کند.
در مواردی می توان اجسام زائد مثل قطعات شکسته غضروف که داخل فضای مفصلی مانده اند و سبب درد شده اند را با این روش تخلیه کرد.
● جلوگیری از صدمات زانو
▪ لاغر اندام بمانید یا بهتر بگوئیم چاق نشوید. با حفظ وزن متعادل فشار بر روی زانوها کاهش و احتمال آسیب و آرتروز هم کاهش خواهد یافت.
▪ تناسب بدن خود را با انجام حرکات کششی و تقویت متناسب عضلات حفظ کنید. انجام حرکات کششی روی زانو قبل از ورزش به نحو قابل ملاحظه ای صدمات به زانو را کاهش می دهد.
▪ تقویت عضلات چهار سر رانی و پشت ران هر دو به کاهش آسیب های زانو کمک می کند.
▪ چنانچه درد مزمن زانو دارید شنا و ورزشهای آبی می تواند درد شما را بهبود بخشد, نیروی شناوری در آب سبب کاهش وزن و نیروی وارده به زانوها می شود.
▪ به بدن خود احترام بگذارید چنانچه ملی درد زانوی شما را ایجاد نموده یا بدتر می کند آنرا انجام ندهید.
▪ هرگاه خسته اید ورزش را ادامه ندهید, بسیاری از آسیبهای ورزشی هنگامی رخ می دهند که ورزشکار خسته است.
▪ استفاده از زانو بند در ورزشهایی مثل والیبال یا بسکتبال مفید است
منبع : پزشکان بدون مرز